Kesi ve cerrahi implant gerektirmeden uygulanabilen Akıllı Ses Ötesi Tedavisi, yani MRgFUS, özellikle ilaçla yeterince kontrol altına alınamayan titremelerin tedavisinde kullanılan ileri teknoloji ürünü bir yöntemdir.

Peki MRgFUS kimlere uygulanabilir, işlem sırasında hasta neden uyanık olur, etkisi ne zaman görülür ve titreme yeniden ortaya çıkabilir mi? MRgFUS hakkında en çok merak edilen soruları sizler için derledim.

1. MRgFUS nedir?

“Akıllı Ses Ötesi Tedavisi” olarak da adlandırılan MRgFUS, yüksek yoğunluklu ultrason dalgaları ile Manyetik Rezonans Görüntüleme teknolojisini bir araya getiren kesisiz bir tedavi yöntemidir.

Sistemde bulunan 1.024 ultrason dalgası, kafatasının dışından beynin titremeyle ilişkili “talamus” bölgesindeki küçük bir hedefe veya beyinde arzu edilen herhangi bir noktaya yönlendirilir. MR görüntüleme sayesinde hedef ve oluşan sıcaklık değişiklikleri işlem boyunca gerçek zamanlı takip edilir.

2. MRgFUS hangi hastalıklarda uygulanabilir?

MRgFUS özellikle ilaç tedavisine yeterli yanıt vermeyen ya da yoğun ilaç yan etkilerinin yaşandığı esansiyel tremor hastalarında değerlendirilebilir.

Titremenin baskın belirti olduğu ve gerekli koşulları taşıyan bazı Parkinson hastalarında da tedavi seçeneklerinden biri olabilir. Ancak MRgFUS Parkinson hastalığının bütün belirtilerini ortadan kaldırmaz ve hastalığın ilerlemesini durdurmaz; öncelikle hedeflenen taraftaki titremeyi azaltmayı amaçlar.

Bu nedenle öncelikle titremenin kaynağı doğru belirlenmeli ve hastanın yaşam kalitesini en fazla etkileyen belirtinin titreme olup olmadığı değerlendirilmelidir.

3. MRgFUS sadece titremesi olan hastalarda titremenin durdurulması için mi kullanılır?

Bu girişimlerin yanında titreme merkezi dışında beyinin belirli bölgelerinde gerçekleştirilen lezyonlar ile Parkinson’un katılık, yavaşlık, istem dışı hareketler gibi diğer bulgularının iyileştirilmesinde de MRgFUS yönteminden yararlanılabilir. Ancak tedavi planlanan hastada, hastalık bulgularının iyileştirilmesinde Beyin Pili ameliyatının mı, MRgFUS yönteminin mi daha uygun olduğunun konunun uzmanı olan ve her iki tedaviyi de iyi bilen hekimler tarafından değerlendirilmesi ve uygun tedavinin seçilmesi gerekebilir.

4. Her titreme hastası MRgFUS için uygun mudur?

Hayır. Her titremenin nedeni aynı olmadığı gibi her titreme türü de MRgFUS tedavisine uygun değildir.

Hastanın tanısı, titremenin tipi ve şiddeti, ilaç tedavisinden aldığı yanıt, günlük yaşamındaki kayıpları, genel sağlık durumu ve MR görüntülemeye uygunluğu birlikte değerlendirilir. MRgFUS kararı yalnızca titremenin varlığına bakılarak verilmez.

5. Tedavi öncesinde neden Bilgisayarlı Tomografi çekilir?

MRgFUS ’ta ultrason dalgalarının kafatası kemiğini geçerek hedeflenen beyin bölgesine ulaşması gerekir. Ancak kafatası kemiklerinin yapısı ve yoğunluğu her hastada farklıdır.

Bu nedenle işlem öncesinde Bilgisayarlı Tomografi (BT) çekilerek kafatasının ultrason dalgalarını iletme kapasitesi ölçülür. Kafatası yoğunluğu uygun olmayan bazı hastalarda hedef bölgeye yeterli enerjinin güvenli biçimde ulaştırılması mümkün olmayabilir.

6. MRgFUS işlemi nasıl uygulanır?

Ultrason dalgalarının iletimini etkilememesi için işlem öncesinde hastanın saçları kesilir. Başın hareket etmesini önlemek ve hedef koordinatlarını hassas biçimde belirlemek amacıyla lokal anestezi altında hastanın başına sabitleyici bir çerçeve yerleştirilir.

Hasta MR masasına alındıktan sonra ultrason enerjisi düşük seviyelerden başlanarak kademeli biçimde artırılır. Hedef bölgede yeterli sıcaklığa ulaşıldığında titremeye neden olan anormal sinyallerin iletimini azaltmayı amaçlayan küçük ve kontrollü bir termal lezyon oluşturulur.

7. Hasta işlem sırasında neden uyanık olur?

Hastanın uyanık olması, tedavinin güvenli ve kontrollü ilerlemesinde önemli rol oynar.

İşlem sırasında hastadan elini açıp kapatması, elini belirli bir pozisyonda tutması, yazı yazması, spiral çizmesi veya konuşması istenir. Böylece titremedeki değişim ve hastanın nörolojik fonksiyonları anlık olarak değerlendirilir. Hasta, işlem boyunca tedavi ekibiyle iletişim halinde kalır.

8. MRgFUS işlemi ağrılı mıdır ve ne kadar sürer?

İşlem sırasında genel anestezi uygulanmaz. Baş çerçevesinin takıldığı noktalara lokal anestezi yapılır. Bazı hastalar başta basınç, sıcaklık hissi, baş ağrısı, bulantı veya baş dönmesi yaşayabilir.

Hazırlık, hedefleme ve nörolojik kontrollerle birlikte işlem yaklaşık iki-üç saat sürer. Süre hastanın özelliklerine ve işlem sırasında yapılan değerlendirmelere göre değişebilir.

9. MRgFUS ’un etkisi ne zaman görülür?

MRgFUS’un önemli özelliklerinden biri, titremedeki değişimin işlem sırasında değerlendirilebilmesidir.

Ultrason enerjisi kademeli olarak artırılırken uygun hastalarda titremede hızlı ve belirgin bir azalma görülebilir. Hasta henüz MR masasındayken yazı yazma, spiral çizme veya bir nesneyi tutma gibi hareketler tekrarlanarak tedaviye verdiği yanıt kontrol edilir.

10. Kesin iyileşme garantisi var mı?

Her hastanın tedaviye vereceği yanıt ve titremenin iyileşme ve iyilik süresi farklı olabilir. Bu nedenle tamamen iyileşme veya belirli bir başarı oranı konusunda garanti verilmesi doğru değildir. Titremeyi durdurmaya yönelik girişimlerde hastalar büyük olasılıkla tedavi edilen tarafta titremelerini işlem masasında bırakarak tedavi ünitesini terk ederler. Ancak orta ve uzun vadede titremenin tekrarlayabilmesi mümkündür. Esansiyel tremor hastalarında yapılan uzun vadeli olan ve takip süresi 5 seneyi geçen çalışmalarda hasta takiplerinde titremenin hiç olmaması ya da yaşam kalitesini bozmayacak kadar az bir düzeyde olması oranı %70-73 oranında saptanmıştır.

11. MRgFUS’ un yan etkileri var mıdır?

MRgFUS sırasında kafatasında cerrahi kesi açılmaz ve vücuda kalıcı bir cihaz yerleştirilmez. Ancak yöntemin kesisiz olması, tamamen risksiz olduğu anlamına gelmez.

İşlem sırasında veya sonrasında bazı hastalarda baş ağrısı, baş dönmesi, dengesizlik, yürüme güçlüğü, uyuşma, karıncalanma, kas güçsüzlüğü veya konuşmada değişiklik görülebilir. Bu etkilerin önemli bir bölümü işlem sırası ve sonrasında gelişen ödeme bağlı olup, ödemin ortadan kalkması ile geçici olabilir; nadir de olsa, uzun süreli veya kalıcı nörolojik etkiler gözlemlenebilir.

12. MRgFUS sonrasında hastanede yatmak gerekir mi?

MRgFUS genellikle ayaktan uygulanan bir tedavidir. İşlemin ardından hastanın nörolojik muayenesi yapılır; yürümesi, dengesi ve genel sağlık durumu değerlendirilir.

Herhangi bir sorun görülmeyen hastaların tamama yakını aynı gün taburcu edilebilir. Ancak taburculuk ve günlük yaşama dönüş süreci her hastanın klinik durumuna göre planlanır.

13. Hastalarda MRgFUS tedavisinde doğru hasta seçilmesi neden önemlidir?

MRgFUS, uygun hastalarda günlük yaşamı önemli ölçüde zorlaştıran titremenin azaltılmasına, hastanın yeniden bağımsızlık kazanmasına ve yaşam kalitesinin düzeltilmesine yardımcı olabilir. Ancak tedavinin başarısı yalnızca kullanılan teknoloji ile değil; hastanın belirtilerine, sağlık durumuna ve uzun dönem ihtiyaçlarına en uygun tedavinin seçilmesi ile sağlanabilir.

14. MRgFUS tedavisi uygulayan merkezin seçimi neden önemlidir?

MRgFUS tedavisi her titreme hastası için doğru seçenek olmayabilir. Tıbbi tedaviye yeterli yanıt vermeyen hareket bozukluklarının tedavisinde hastaya en uygun tedavinin seçilmesi ve uygulanması, konunun uzmanı deneyimli bir ekip tarafından yapılan klinik ve radyolojik değerlendirmelerin ardından güncel tedavi yöntemlerinden hangisinin o hasta için en uygun tedavi yöntemi olduğunun seçilmesi ve uygulanmasına bağlıdır. Bu nedenle tedaviyi uygulayan merkezin sadece MRgFUS uygulamasında değil; modern tıpta mevcut olan Beyin Pili, Robotik Navigasyon ile DBS ameliyatı ve diğer cihaz destekli tedaviler gibi her türlü tedavi yöntemini uygulayan deneyimli bir merkez olması büyük önem arz etmektedir.  

MRgFUS her titreme hastası için doğru seçenek olmayabilir. Hastaya en uygun tedavi, hareket bozuklukları konusunda deneyimli bir ekip tarafından yapılan klinik ve radyolojik değerlendirmelerin ardından belirlenmelidir.

Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi önerisi yerine geçmez. Tedavi seçenekleri, hastanın kişisel sağlık durumu doğrultusunda uzman hekimler tarafından değerlendirilmelidir.

‍